Hacı Bektaş Veli

Hacı Bektaş Veli
Hacı Bektaş Veli,Horasan`ın mühim bir kültür merkezi olan Nişabur`da doğdu.13.yy`da yaşadığı kesindir.Bir çok kaynakta,doğum ve ölüm tarihleri için(1270-1210)-(127-1271)tarihleri verilmektedir.Bu tarihler kesin olmamakla birlikte muhtemel tarih olarak şimdilik kabul edilmektedir.
Tahsilini ve eğitimini,Horasan ve çevresinde parlak bir şekilde tamamlayan Hacı Bektaşi Veli,Moğol istilası üzerine,tahminen 40 yaşlarında Anadolu`ya gelmiştir.Ahmet Yesevi`nın talebelerinden Lokman Perende`nın yanında manevi terbiye almış ,O`nun yoluyla yeseviliğe girmiş,Horasan erenlerinden biri olmuştur.Bu sebepleYeseviliği Anadolu`ya getiren maneviyat ordusunun içinde Hacı Bektaşi Veli`nin büyük yeri vardır.

Anadolu`un muhtelif yerlerinde çile çektikten sonra Sulucakarahöyük`e gelip yerleşmiştir.
Anadolu`da tesiri büyük olmuştur.Eğer O bazı kaynakların iddia ettikleri gibi Babailere mensup,batını ve harici fikirlere sahip”heteredoks”bir dervis olsaydı,etrafında asırlarca süren bir sevginin ve manevi nüfuzunun teşekkülü imkansız olurdu.

Yeniçerilerin piri,şanlı fütüvvet ve ahilik teşkilatının manevi sembolü,yeseviliğin Anadolu`da devamı mahiyetinde olan bektaşilik tarikatının manevi kurucusu,Ahmet Yesevi,Lokman Parende ,Yunus Emre ve Mevlana gibi ulu kişilerin din ve tasavvuf dostu Hacı Bektaş Veli muhakkak ki birlik ve dirliğimizin sağlanmasında etkili olmuş yüce gönüllerden biridir.

Velayetnamelerde Onun Ahmet Yesevi ve Yunus Emre`yle irtibatı hususunda bir çok anekdot vardır.Ahmed Yesevi ile konuşturulması ve Hacı Bektaş Veli`nin fikir ve akide bakımından hangi kaynağa bağlı olduğunu göstermesi bakımından önemlidir…

Onun Yeniçeri Ocağı`nın kuruluşunda yer aldığı,Orhan ve Osman bey zamanında Osmanlı Devleti`in kuruluşunda etkili olduğu,Ahmet Yesevi ile görüştüğü,baba İshak`a mürüdlik yaptığı hususlarındaki bilgiler; şahsiyeti ile ilgili,bilhassa tesirleri hususunda önemli ipuçları vermektedir.Türk-İslam geleneğinde mühim şahsiyetler,gerçek hayatları yanında,zaman içinde ortaya atılan rivayetler yakıştırma ve tevillerle de anılmaktadır.Hacı Bektaş veli bunlardan biridir…
Hacı bektaş veli,Türk-Müslüman topluluğun birliğini ve manevi bütünlüğünü ,gönül birliğini temin eden üstün ve üçlü zirvelerden biridir.üçlü birliğin diğer ikisi,Hz Mevlana ve Yunus Emre`dir…Yani üçlü zirve,zıtları birbirleriyle çekiştiren,kavga ettiren,onları tutuşturup,kanlı bıçaklı boğazlattıran değil,aksine yaşayışları,anlayışları ne olursa olsun,onların gönüllerine girebilen,ruhlarını kazanabilen,temizletebilendir…

Eserleri;

* Hacı bektaş veli`nın en derli toplu,muhteva bakımından en mühim ve hacimce en geniş eseri Makalat`tır.
Bunun dışında iki sayfa tutarında saf türkçe ile yazılmış bir “Şathiyye“
* Rüşdü Şardağ tarafından sadeleştirilen “Besmele tefsiri“,
* Kendisinin,bazı sufilerin hatta Ahmet Yesevi ve Abdullah Ensari`nin sözlerini ihtiva eden ve farsça yazılmış” Fevaid”,
* Aslı Tire`de iken kütüphanenin yanması üzerine bugün elde olmayan “Fatiha Tefsiri“,
* Hacı Bektaş Veli`ye isnat edildiği sanılan ” Makalat-ı Gaybiyye ve Kelimat-ı Ayniyye” gibi eserler Onun eserleri cümlesindendir…

MAKALAT

Hacı Bektaş-i Veli`nin en önemli eseridir.Eserin kendisine ait olup olmadığı tartışması, Merhum Prof.Dr.Mahmud Es`ad Coşan`in değerli araştırmaları sonunda son bulmuştur.Eserin aslı arapçadır.Otantik nüsha mevcut değildir.Eksik bir nüshayı Merhum Mahmud Es`ad Coşan beyefendi bulmuş ve tercüme etmiştir.

Makalat`tan bir kaç söz…
...Şimdi yer ve gök arasında birçok nesne vardır.Fakat insandan ulusu yoktur.Bütün yaratılmış nesnelerin en üstünde arş vardır.Arşta on sekiz bin kandil asılıdır.Değme bir kandilin genişliği,büyüklüğü,bu dünyadan yetmiş kat fazladır.Onlar Çalap Tanrı`nın hazineleridir ve on sekiz bin alemdir.
Ama hepsinden yukarı arş vardır.İnsan vücudunda da en yukarıda baş vardır.Can hazineleri de baştadır.Şimdi,o;akıl,ilham,idrak,sevişmek,aşk-i didar ve marifet de hazinelerdir ve başta asılıdır.Marifet yalnız bin arş gibidir.Başta asılı duranların her biri de bin mülkten üstündür.

Baş arşa benzer.Dünyada da gök ve yer var.Şimdi,insanın arkası göğe,tabanı yere benzer.Başı arka(sırt,omuz);arkayı da taban götürür.Arşı gök,göğü de yer götürür,gökten ne yağarsa,yer de onu götürür.
Akıl aya,marifet güneşe,ilim de yıldıza benzer.
Dünya`da güneş doğar ve uyanır.Fakat marifet hangi gönülde doğarsa o gönül uyanır,başkası uyanmaz…
Yedi kat gök var;ten de yedi kattır.İlki;deri,sonra et,kan,damar,sinir,kemik ve iliktir.işte bunlar yedi kat göğe benzer.
Dünyada bulut ve yağmur var.kaygı,buluta;gözyaşı yağmura benzer.
Dünyada dağlar var.İnsanda kemik başları,dağlara benzer.

Dünyada gark edici yedi deniz var.Tende de gark edici yedi deniz var;
Birincisi gözdür;görmekten garkeder.
İkincisi dildir;söylemekten garkeder.
Üçüncüsü kulaktır;işitmekten garkeder.
Dördüncüsü kursaktır;eritmekten garkeder.
Beşincisi karındır;acıkmaktan garkeder.
Altıncısı ağrı,sızıdir;ölümle garkeder.
Yedincisi sevdadır;mecnunluk ile garkeder….
…Dünyada ağaçlar da var.Parmaklar ağaçlara benzer.
Dünyada otlar ve çalılar da var.Kıllar otlara;kollar çalılara benzer…

…Şimdi ey azizler!Çalap tanrı,dünyada her ne yaratmışsa sizlere verdi;kendisini dahi sizlere verdi.
Şimdi,gözler sizin örtünüz;yerler sizin döşeğiniz;ay ve güneş sizin kandiliniz;yemişler sizin nimetleriniz;otlar süsünüz;ağaçlar yaraşığınız(Faydanız);yılkılar merkebiniz;melekler tapıcınız;cennet makamınız;huriler çiftleriniz;Rıdvan kapıcınız;kiramen katibin şerefiniz;Ka`be kıbleniz;Kur`an inancınız;Malik zındancınız;Muhammed Mustafa(AS) sefaatçınız;Adem(AS)ataniz;Havva ananız;bayram günü güvenciniz;Cuma günü şifanızdır.Bunca çeşit nimetleri sizin için yarattım.Arstan yerin altına kadar her ne varsa sizlere bildirdim….
Kaynak;Makalat
Tercüme;Prof.Dr.Mahmud Es`ad COŞAN
Sadeleştiren;Hüseyin Özbay